Giải mã 「茶を濁す」: Nghệ thuật 'đánh bùn sang ao' để né tránh những tình huống khó xử

Chào các bạn, lại là mình - một người đã có hơn 10 năm "lên bờ xuống ruộng" tại Nhật Bản đây. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng mổ xẻ một cụm từ mà mình tin rằng, nếu bạn nắm vững nó, bạn sẽ đạt đến một trình độ thượng thừa trong việc giao tiếp tinh tế kiểu Nhật. Đó chính là: 茶を濁す (Cha wo nigosu). 🍵🌫️

Nếu bạn tra từ điển, nó thường được dịch là "lấp liếm", "nói lảng sang chuyện khác" hoặc "đưa ra câu trả lời mập mờ". Nhưng ở đời thực, cụm từ này mang trong mình cả một bầu trời nghệ thuật ứng xử mà sách giáo khoa hiếm khi giải thích cặn kẽ.

1. Nguồn gốc thú vị: Từ trà đạo đến đời thực

Để hiểu tại sao người Nhật lại dùng hình ảnh "làm đục trà", chúng ta phải quay về với Trà đạo (Sado). Trong một buổi trà đạo chuẩn mực, người pha trà phải khuấy trà xanh (Matcha) sao cho đúng kỹ thuật để tạo ra lớp bọt mịn màng.

茶を濁す ám chỉ những người không biết cách pha trà chuẩn, nhưng lại cố tình khuấy cho trà đục ngầu lên để che giấu sự thiếu sót, vụng về của mình. Trong giao tiếp hiện đại, nó được dùng để chỉ việc bạn đưa ra một câu trả lời mập mờ, không đi vào trọng tâm để tạm thời thoát khỏi một tình huống khó xử hoặc che đậy một điều gì đó bạn chưa muốn lộ ra. 🤥

2. Sự khác biệt giữa 「茶を濁す」 và 「ごまかす」

Hầu hết người học tiếng Nhật đều biết từ ごまかす (Gomakasu) - lừa dối, gian lận. Vậy nó khác gì với nhân vật chính của chúng ta?

• ごまかす: Mang sắc thái tiêu cực mạnh, có ý đồ lừa gạt rõ rệt để trục lợi hoặc trốn tránh trách nhiệm một cách hèn nhát.
• 茶を濁す: Mang tính "phòng thủ" và "giữ hòa khí" nhiều hơn. Bạn không hẳn là nói dối, bạn chỉ đang "làm mờ" sự thật để câu chuyện không trở nên căng thẳng hoặc quá riêng tư. Đây là cách để bạn giữ khoảng cách an toàn (Soto) mà không làm mất lòng đối phương.

3. Những tình huống "vàng" để dùng nghệ thuật này

Sống ở Nhật lâu, bạn sẽ nhận ra có những câu hỏi mà trả lời "Có" thì dở, "Không" thì cũng chẳng xong. Đó chính là lúc bạn cần "khuấy đục bát trà" của mình.

A. Khi bị hỏi về những vấn đề quá riêng tư 🤫

Giả sử một đồng nghiệp tò mò hỏi về mức lương của bạn hoặc chuyện tình cảm cá nhân. Thay vì nói "Tôi không muốn trả lời" (quá gắt), bạn có thể nói:

「まあ, 色々ありまして… (Maa, iroiro arimashite...)」 (À thì, cũng có nhiều chuyện lắm...)

Câu nói này chính là một cú 茶を濁す điển hình. Bạn không trả lời gì cả, nhưng cũng không từ chối một cách thô lỗ. Đối phương (nếu tinh ý) sẽ hiểu rằng bạn muốn dừng chủ đề này tại đây.

B. Khi sếp hỏi về tiến độ công việc mà bạn đang... tắc nghẽn 💻

Sếp hỏi: "Dự án đó ổn chứ?". Thực tế là bạn đang gặp rắc rối to, nhưng chưa muốn báo cáo ngay vì đang tìm cách sửa.

「現在, 鋭意対応中ですので, また後ほど詳しく報告します。(Genzai, eeitaiouchu desu node, mata nochihodo kuwashiku houkoku shimasu.)」 (Hiện tại tôi đang tích cực xử lý, tôi sẽ báo cáo chi tiết sau nhé.)

Ở đây, bạn dùng từ ngữ trang trọng để "lấp liếm" sự thật là bạn chưa có kết quả cụ thể. Bạn đang trì hoãn một cách chuyên nghiệp.

C. Khi được hỏi ý kiến về một thứ bạn không hề thích 🤐

Một người bạn cho bạn xem bức tranh họ mới vẽ hoặc chiếc áo họ mới mua, và bạn thấy nó... quá tệ. Thay vì chê thẳng thừng (phá hỏng bầu không khí), bạn nói:

「個性的で, なかなか面白いですね。(Koseiteki de, nakanaka omoshiroi desu ne.)」 (Phong cách riêng biệt nhỉ, khá là thú vị đấy.)

Từ "thú vị" (omoshiroi) ở đây chính là công cụ để bạn 茶を濁す. Bạn không khen đẹp, cũng không chê xấu, bạn chỉ đưa ra một nhận xét trung lập để giữ quan hệ.

4. Tại sao người Nhật lại ưa chuộng 「茶を濁す」?

Xã hội Nhật vận hành dựa trên sự Hòa (Wa). Một câu trả lời quá thẳng thắn (đặc biệt là phủ định) giống như một nhát dao chém vào sợi dây liên kết xã hội. Việc bạn nói vòng vo, mập mờ đôi khi không phải là bạn thiếu trung thực, mà là bạn đang thể hiện sự tinh tế, dành cho đối phương một lối thoát để cả hai không phải đối mặt với sự thật phũ phàng.

Tuy nhiên, hãy cẩn thận! Nếu bạn lạm dụng nó trong những công việc đòi hỏi sự minh bạch, bạn sẽ bị đánh giá là người không đáng tin cậy. Kỹ năng này chỉ nên dùng như một loại gia vị để xử lý những hạt sạn nhỏ trong giao tiếp hàng ngày thôi nhé.

5. Cách sử dụng trong câu

Bạn có thể dùng cụm từ này để kể về bản thân hoặc nhận xét về ai đó (thường là với bạn bè thân thiết):

• 「核心を突かれたので, 適当に返事をして茶を濁しておいた。」 (Bị chọc trúng tim đen nên tôi đành trả lời qua loa để đánh trống lảng.)
• 「彼はいつも都合が悪くなると, 茶を濁して逃げるんだ。」 (Hắn ta lúc nào hễ thấy bất lợi là lại nói lảng đi để trốn tránh.)

Kết luận

Lần tới, nếu bạn cảm thấy mình đang bị dồn vào góc tường bởi một câu hỏi khó, đừng hoảng loạn. Hãy nhớ đến nghệ thuật "khuấy trà" này. Đôi khi, một chút sương mù mập mờ lại là chìa khóa để giữ cho mối quan hệ luôn êm đẹp tại xứ sở Phù Tang.

Chúc các bạn giao tiếp ngày càng "mượt" hơn! Nếu thấy bài viết hữu ích, đừng quên chia sẻ với những người đồng môn đang chiến đấu với tiếng Nhật nhé! 🌸

#hội_thoại, #văn_hoá